Wapper

De Antwerpse Wapper, het plein gelegen tussen de Meir en Hopland, dat vandaag vooral bekend is door de aanwezigheid van het Rubenshuis, dankt zijn naam aan de grote waterkraan of putgalg die hier vroeger stond en gebruikt werd om water uit de Herentalse Vaart te wappen (wippen). Via deze vaart, ook wel de Zoetwatervaart of Nieuw Schijn geheten, stroomde het drinkwater tot in het stadscentrum. 

Omdat putgalgen vaak te vinden waren in de buurt van brouwerijen werden ze ook wel bierpalen genoemd. Grote putgalgen werden voorzien van een verhoging, de 'stoel', die de putter met een trap kon beklimmen. Naast de putstoel, op een hoge paal of mik, was een basculerende 'boom' of putzwengel bevestigd. Deze putzwengel of wapper (wip) was aan de walzijde voorzien van een tegengewicht en aan de waterzijde verbonden met een stok of ketting waaraan een lederen aker of putemmer hing. Omdat de mik draaibaar was kon de putter de lege aker eenvoudig in het water laten zakken om vervolgens de gevulde aker weer op te halen en naar de kant te draaien. De aker werd geleegd in een trog die via een goot rechtstreeks naar de brouwerij leidde.

Mogelijk was er ooit een verbinding waardoor het water vanuit de Wapper naar de Kammenstraat werd geleid. Kammenstraat is immers een verbastering van Cammerstrate. En camme is oud Vlaams voor brouwerij.

Al sinds de twaalfde eeuw wordt deze straat genoemd als het centrum der Antwerpse brouwerijen. Pas halverwege de zestiende eeuw verhuizen de cammers of brouwers naar de zogenaamde 'Nieuwstad'. Dit door Gilbert Van Schoonbeke aangelegde kwartier in de omgeving van de huidige Brouwersvliet, werd voorzien van een nieuwe watertoevoer, de Brouwersbuis, die toekwam in het Brouwershuis. (zie: park in aanleg)

De putgalg die ooit op de Wapper stond, zou omstreeks 1554 verdwijnen. Op een zestiende eeuwse gravure van Antwerpen, zie je er ter hoogte van de Graanmarkt nog een putgalg staan. De gravure van Hieronymus Cock toont ook de Nieuwstad en het oude stadhuis aan de zuidzijde van de Grote Markt. 

Caspar_Luyken_De_Brouwer_1694.jpg

Caspar Luyken, De Brouwer, 1694. © Rijksmuseum.

1557cock_antwomwald.jpg

Hieronymus Cock, Antverpiae Civitatis Belgicae Toto Orbe, 1557, kopergravure (50x34,5cm), oostelijk zicht op Antwerpen, © Felixarchief  (ingekleurd door Wim Strecker).

Met de Herentalse Vaart (links onderaan), een putgalg thv Graanmarkt (zie pijl) en de nieuwe omwalling van de Italiaanse krijgsbouwkundige Donato Buoni di Pellezuolli.

Geïnspireerd door het roemrijke verleden van deze Antwerpse bierwijk brouwde Huisbrouwerij Wapper in 2013 een uniek Antwerps oogstbier, de Wapper saison. Deze biersoort, die zijn oorsprong vindt in Henegouwen, werd in de winter gebrouwen om in het voorjaar en tijdens het oogstseizoen als dorstlesser te dienen voor de arbeiders op het veld. Met de verkoop van Wapperbier willen we de realisatie van ons project ondersteunen. De Wapper saison is een eigenzinnig en toegankelijk bier dat binnenkort verkrijgbaar is in tal van Antwerpse café's. Hopelijk wordt het water van de Schijn op termijn weer zuiver genoeg om er opnieuw bier mee te kunnen brouwen.