Stand van zaken

Wanneer de toevoer van het bemalingswater van de Argentawerf op de Belgiëlei naar de stadsvijver werd stopgezet, begon het waterpeil van de stadsvijver opnieuw te dalen. Sinds maart 2020 daalde het waterpeil met zo'n 5 cm per week. Mocht deze daling zich hebben doorgezet, dan had de vijver in juli 2020 opnieuw droog gestaan. De stopzetting van een aantal bemalingen in de omgeving van het Stadspark en een meer dan gemiddelde neerslag zorgden er evenwel voor dat het (grond)waterpeil begon te stabiliseren op ca. 2,00 m TAW en in het najaar van 2021 zelfs terug begon te stijgen tot 2,55 m TAW.

2018-06-13%2021.05_edited.jpg

Vijverbodem 23/06/2018:  0,90 - 1,20 m TAW

IMG_2437 2.jpg

Stadsvijver 25/03/2020: 2,10 m TAW

IMG_2376 2.jpg

Stadsvijver 18/03/2020: 2,15 m TAW 

IMG_1627.jpg

Stadsvijver 23/12/2021: 2,55 m TAW

In maart 2020 werd een deel van de begroeiing van de rostpartij met grot ter hoogte van de Loosplaats eindelijk verwijderd waardoor de ingang van de grot opnieuw zichtbaar werd. De begroeiing aan de zijkanten en de bovenkant van de rotsformatie bleef nog behouden, waardoor je goed kon zien hoe de wortels van de  klimop het kunstwerk jarenlang hebben aangetast. 

IMG_2441%202_edited.jpg

Rotsformatie met grot thv Loosplaats, maart 2020 

IMG_2425 2.jpg

Aantasting rotspartij door klimop, maart 2020 

IMG_2422%202_edited.jpg

Binnenkant grot, maart 2020 

IMG_2432 2.jpg

Grot met waterbassin, maart 2020

Door de schuine zijde achteraan de rotspartij kan men makkelijk tot bovenop de grot lopen. Zo kon men vroeger langs het trapje tot bij de ingang van de grot komen zonder door de vijver te hoeven waden. Op die manier kon het slib worden verwijderd dat door de watertoevoer van de Schijn via de Herentalse Vaart in het waterbassin van de grot terechtkwam.

Het metselwerk van het tongewelf is orgineel. Het metselwerk achterin de grot is vermoedelijk van latere datum toen de Herentalse Vaart werd gedempt en de connectie tussen de overwelfde vaart en de grot werd dichtgemetseld. (Voor meer info zie: park in aanleg en 150 jaar parkbeheer. )

IMG_6587_edited.jpg
image002_edited.jpg
IMG_5889_edited.jpg

Opmeting rand waterbassin grot (3,86 m TAW) door Topo 4D, 17/06/2021 © Studio Praesepe

Wat het oorspronkelijke waterpeil betreft weten we ondertussen dat dit niet op 4,50 m TAW ligt zoals wordt gesteld in de conceptstudie van Omgeving, maar eerder op ca. 3,90 m TAW. Een landmeter stelde vast dat de rand van het waterbassin in de grot op circa 3,86 m TAW ligt. Dit wil zeggen dat het herstel van het orginele vijverconcept, waarbij de grot als ijkpunt wordt genomen voor het bepalen van het historische waterpeil, nog haalbaarder is dan eerder werd aangetoond. (Zie: herwaarderingsplan)

IMG_2619_edited_edited.jpg

Rotspartij ontdaan van begroeiing, mei 2020 (waterpeil vijver 1,75 m TAW) © Studio Praesepe

In mei 2020 werd de resterende begroeiing aan de flanken van de grot weggenomen waardoor we voor het eerst in lange tijd deze kunstmatige rotsformatie in zijn geheel konden aanschouwen. De schade die het gevolg is van de jarenlange verwaarlozing van deze 'vergeten' grot had makkelijk kunnen worden vermeden. Door een gebrekkig groenbeheer kregen de wortels van heesters, klimop en een volwassen boom vrijspel om de rotsen op verschillende plaatsen los te wrikken. In die mate zelfs dat het onderliggende metselwerk zichtbaar werd.

Tegelijk wordt duidelijk dat Keilig in zijn ontwerp van deze rotspartij steeds een beperkte begroeiing had voorzien. De rotsformatie werd zo opgebouwd dat een bescheiden plantengroei tussen de bovenste rotsen het geheel een natuurlijk uitzicht moest geven. Na de restauratie van deze rotspartij zal er dus de nodige aandacht moeten worden besteed aan de keuze van een geschikt type van beplanting. Gelukkig beschikken we over een lijst van planten die Keilig bij de aanleg van het park heeft besteld en die een nuttige leidraad kunnen bieden bij het bepalen van die keuze.

merlin_168478539_d5a59408-d739-4072-9fc6

In het kader van de aanleg van een stadswaternet besliste het stadsbestuur in juni 2020 om het voorstel van een spooraquaduct opnieuw te laten onderzoeken. De opdracht hiervoor werd in februari 2021 toegewezen aan studiebureau Witteveen+Bos. 

Mocht deze haalbaarheidsstudie bevesitigen wat we met onze voorstudie hebben willen aantonen, dan is dit uiteraard goed nieuws voor de stadsvijver. Zoals eerder vermeld zou daardoor voor het eerst in bijna 100 jaar het oorspronkelijke waterpeil van de stadsvijver opnieuw bereikt kunnen worden. Naast een bijna verdubbeling van het watervolume ten opzichte van een 'normaal' grondwaterpeil, betekent dit ook dat de oeverbeplanting weer langs de waterlijn komt te staan en het eiland als broedplaats voor de watervogels wordt hersteld. De grot, die Keilig ooit als ijkpunt voor het waterpeil van de vijver had voorzien, kan daardoor zijn oorspronkelijke functie weer opnemen, als 'monding' van de Schijn in de stadsvijver.

In de plannen voor de heraanleg van het Stadspark doet men er dus goed aan om rekening te houden met deze nieuwe mogelijkheden inzake de watertoevoer. Het Erfgoedbeheerplan Stadspark van 2018 stelt ook erg duidelijk dat:

Buiting, Erfgoedbeheerplan Stadspark Antwerpen, februari 2018

- Indien zich in de toekomst mogelijkheden voordoen die kunnen bijdragen aan het duurzaam verhogen van het waterpeil, deze mogelijkheden optimaal worden benut. (p.62)

- Indien herstel van het watersysteem in de toekomst aan de orde komt, wordt de overkluisde watergang onder de grot opnieuw deel gemaakt van het hydrologisch systeem. (p.69)

Scuba diving in Central Park NYC, mei 1991© Neal Boenzi, New York Times

Misschien is het in deze context ook nuttig om stil te staan bij de recreatieve mogelijkheden van een grote vijver. Mogelijk behoort een aanlegsteiger met huurbootjes wel tot de mogelijkheden. 

64365226_864293087257971_834782962198668

Roeien op de stadsvijver, postkaart © Felixarchief

Op 18 februari 2022 werd de haalbaarheidsstudie van Witteveen+Bos goedgekeurd door het college van burgemeester en schepenen. In een persbericht van de stad Antwerpen lezen we het volgende: 

Schermafbeelding 2022-02-18 om 19_edited.jpg
Schermafbeelding 2022-02-19 om 09_edited.jpg
Schermafbeelding 2022-02-19 om 07.33_edited.jpg
Schermafbeelding 2022-02-19 om 07_edited.jpg

We zijn verheugd te kunnen vaststellen dat de haalbaarheid van ons voorstel, om water vanuit Antwerpen-Noord naar het stadscentrum te leiden, door deze studie wordt bevestigd. Het water kan via de spoorweg naar de stadsvijver worden geleid, waar een herstel van de oude connectie met de ruien, de mogelijkheid biedt om een tweede waternet te voeden voor diverse types van watergebruik. Hopelijk kan nu ook snel het benodigde budget worden vrijgemaakt voor de realisatie van dit project. 

(https://www.hln.be/antwerpen/stad-wil-tweede-waternet-uitrollen-voor-parken-vijvers-en-fonteinen-tot-acht-miljoen-liter-water-per-dag-vanuit-schijnpoort~ad93129e/ )

(https://atv.be/nieuws/antwerpen-pakt-verdroging-van-de-stad-aan-134506)