Benuttingspotentieel

Het herstel van de historische link tussen het Schijn en het Stadspark via het spoorwegtracé maakt het mogelijk om ook andere parken op deze route van water te voorzien. Park Spoor Noord, Park Spoor Oost of het nieuw geplande park op Zurenborg zouden via deze weg eveneens verzekerd zijn van een stabiele waterbron. Zo kunnen tijdens de hete zomermaanden parken worden gesproeid, zonder dat hierdoor kostbaar drinkwater wordt verspild. De gerestaureerde watertorens aan het Schijnpoort zouden hierbij zelfs dienst kunnen als een toegankelijke watertankplaats voor veegwagens (ca.18.250m³/j) van de stad. 

Mogelijke aftakkingen watertoevoer Stadspark met aanduiding ruien en premetro voor mogelijke ontwikkeling grijswaternetwerk, 2018 © Studio GA

Door vervolgens de parkvijver in verbinding te stellen met een waterbassin in de ruien blijft dit waterbassin (dankzij de wet van de communicerende vaten) steeds gevuld. Van hieruit kan de aanzet gegeven worden voor de ontwikkeling van een grijswaternetwerk onder het stadscentrum. Door leidingen aan te brengen op de wanden van de ruien en de premetro heeft de binnenstad meer water ter beschikking voor verschillende types van waterverbruik.  (www.apache.be/2019/07/30/stadsvijver-kan-antwerpen-redden-van-uitdroging/?sh=355e5b4fc2bc462d4ae48-1875097403) Dit netwerk zou volgens recente inzichten mbt de droogtestudie verder verfijnd kunnen worden door gebruik te maken van het rioleringsnetwerk. 

Stadsvijver in verbinding met waterbassin in ruien ter hoogte van Tabaksvest, 2019  © Studio GA

Door het waterbassin in de ruien (max. hoogte ruien 4,8m TAW) te voorzien van een overloop kan bij hevige regenval het teveel aan water via een leiding gravitair afgevoerd worden naar de Schelde*. Aangezien het om water van de vijver gaat is een bijkomende zuivering niet nodig. Hierdoor kan voor het eerst in bijna 100 jaar het historische waterpeil van de stadsvijver gerealiseerd worden, zonder dat er wordt ingeboet op de noodzakelijke ontlasting van de riolering. De buffercapaciteit van de vijver waarvan sprake in de Arcadisstudie wordt bijgevolg overbodig. Dit wil ook zeggen dat een fluctuerend waterpeil definitief tot het verleden behoort en de oorspronkelijke oeverbeplanting opnieuw aan de oever komt te liggen. Tenslotte krijgt de rotsgrot die Keilig 150 jaar geleden als ijkpunt naast de vijver plaatste zijn orginele functie terug en kan er van hieruit opnieuw water in de vijver stromen. 

(* Het waterpeil van de Schelde schommelt tussen de 0 en 5,5m TAW. D.w.z dat bij hevige regenval het water 50% van de tijd gravitair afgevoerd kan worden naar de Schelde. Indien er ook aan de Schelde een bassin wordt voorzien kan bij hoogtij het overtollige water alsnog in de Schelde worden gepompt. Uiteraard zou dit tijdelijke watersurplus in eerste instantie naar infiltratiepunten en waterbassins in de stad geleid kunnen worden, alvorens het naar de Schelde af te voeren. Er zouden vandaag ook plannen worden gemaakt om een overloop aan de stadsvijver te voorzien richting Kempisch dok. Aangezien het waterpeil in het Kempisch dok op 4,2m TAW ligt, is het ons niet duidelijk hoe zo'n overloop tot stand gebracht kan worden zonder permanente pompinstallatie. Het ideale waterpeil van de vijver ligt nl. op circa 3,8m TAW) (zie: stand van zaken)

Mogelijke verbinding met waterbassin in ruien ter hoogte van Tabaksvest (purper).  Deze verbinding is mogelijk zoals blijkt uit scenario 4 van de Arcadisstudie, p75, 2019  © Studio GA

Oude overloop vijver naar ruien Blauwtorenplein (grijs) en brouwersbuis (oranje) als watertoevoer van het Brouwershuis © Studio GA (zie: park in aanleg)

Het herstel van het oorspronkelijke vijverconcept zorgt tijdens hete zomers ook voor extra verkoeling in het park. Door het veranderende klimaat zal de hittestress in onze steden toenemen omdat steden hitte-eilanden zijn. Hittestress is niet alleen onaangenaam voor de meeste bewoners, het is ook erg ongezond, zeker voor kwetsbare groepen als ouderen en kinderen. Omdat fonteinen, net als parken en vijvers voor de nodige verkoeling van de stad zorgen, is extra groen en water erg belangrijk. Willen we de leefbaarheid van onze stad dus vrijwaren, dan dienen we een deel van de beschikbare watervolumes in Antwerpen-Noord naar het stadscentrum af te leiden. Want wie meer groen en fonteinen wil, zal meer water nodig hebben. Een spooraquaduct kan hierin een belangrijke bijdrage leveren. 

Brabofontein, Grote Markt

Fontein Wapperplein

Plantentuin 'Den Botaniek', Leopoldstraat

Mochten we in Antwerpen per inwoner evenveel fonteinen willen als Rome, dan zouden er maar liefst 280 fonteinen moeten bijkomen in onze stad. Misschien wat teveel van het goede, maar vooral onbetaalbaar, omdat de Antwerpse fonteinen worden gevoed met kostbaar drinkwater (ca.14.000m³/j). Onder iedere fontein bevindt zich namelijk een waterbassin waarvan de inhoud twee maal per maand ververst moet worden. In de tussentijd moet het bassin ook regelmatig worden bijgevuld als gevolg van waterverlies door verdamping, lekkage, etc. Tijdens de zomermaanden worden de Antwerpse fonteinen dan ook regelmatig dichtgedraaid om de verspilling van kostbaar drinkwater tegen te gaan. Rome kent dit probleem niet omdat men er het oppervlaktewater gebruikt om de fonteinen, vijvers en parken te voeden, alvorens het overtollige water naar zee te laten stromen. Wij pompen al dit kostbare water van het Schijn onbenut weg naar de Schelde, terwijl het binnen afzienbare tijd van zwemwaterkwaliteit is.

Gezien de ligging van de Brabo- en Wapperfontein (beide zijn gelegen aan de ruien) zou het relatief makkelijk zijn om deze fonteinen met rivierwater van het Schijn te voeden. Hierdoor zouden tijdens een hittegolf alvast twee Antwerpse fonteinen water kunnen blijven spuiten. Ook plantentuin 'Den Botaniek' zou makkelijk gevoed kunnen worden met water vanuit de ruien. 

Fontein aan de oever van de Rhône in Lyon, foto 2018  © G. Adriaenssens

De Lauch in het stadscentrum van Colmar, foto 2018 © G. Adriaenssens

Veel andere steden gingen Antwerpen reeds voor in het recreatief gebruik van rivierwater. Zo vindt men aan de oevers van de Rhône in Lyon verscheidene fonteinen die gevoed worden met rivierwater. Ook de rivier de Lauch in Colmar zorgt ondanks zijn beperkt debiet tijdens de hete zomermaanden voor heel wat verkoeling. Wanneer wij ervoor zouden kiezen om water via de Brialmontlei naar de parkvijver te leiden zou een nieuwe fontein op de Loosplaats haast vanzelfsprekend zijn. Voor een spektakelfontein als de Font Màgica in Barcelona wijken we best uit naar het Lobroekdok waar het gekletter van het water, het geraas van het verkeer op Antwerpse Ring kan overstemmen.  

Barcelona, Font Màgica, foto 2012  © G. Adriaenssens