Benuttingspotentieel

Het aanbrengen van een persleiding die langs het spoorwegtracé loopt, maakt het mogelijk om naast een herstel van de historische link tussen het Schijn en de Stadsparkvijver, ook andere parken op deze route van stadswater te voorzien. Park Spoor Oost of het nieuw geplande park op Zurenborg zouden op deze manier eveneens verzekerd zijn van een stabiele waterbron. Hierdoor kunnen tijdens de hete zomermaanden parken worden gesproeid, zonder dat er kostbaar drinkwater wordt verspild. Ook voor de Antwerpse Zoo zou aansluiting op dit stadswaternet voordelig kunnen zijn.

Mogelijke aftakkingen watertoevoer Stadspark met aanduiding ruien en premetro voor mogelijke ontwikkeling grijswaternetwerk, 2018 © Studio GA

Eens het water toekomt in de Stadsparkvijver kan deze verbonden worden met een waterbassin in de ruien. Dit waterbassin blijft dan (dankzij de wet van de communicerende vaten) steeds gevuld. Van hieruit kan de aanzet worden gegeven voor de ontwikkeling van een grijswater- of stadswaternet onder het stadscentrum. Door leidingen aan te brengen op de wanden van de ruien en de premetro heeft de binnenstad meer water ter beschikking voor verschillende types van waterverbruik.  (www.apache.be/2019/07/30/stadsvijver-kan-antwerpen-redden-van-uitdroging/?sh=355e5b4fc2bc462d4ae48-1875097403) Dit netwerk zou volgens recente inzichten verder verfijnd kunnen worden door gebruik te maken van het rioleringsnetwerk. (zie literatuur/droogtestudie)

Stadsvijver in verbinding met waterbassin in ruien ter hoogte van Tabaksvest, 2019  © Studio GA

De stadsvijver was 400 jaar lang een belangrijke schakel in het Antwerpse watersysteem. Sinds de aanleg van de Herentalse vaart in 1491 werd deze waterpartij, die later tot slotgracht en stadsvijver werd omgevormd, steeds gebruikt om water naar de binnenstad af te leiden (o.a. brouwersbuis in 1554). Naast het herstel van het oorspronkelijke waterpeil van de stadsvijver, waardoor een beschermd erfgoed in ere wordt hersteld, hebben we dus ook de unieke kans om de 400 jaar oude hydrologische functie van de vijver, te integreren in de huidige plannen voor een stadswaternet. Ook in het Waterplan Antwerpen wordt er uitdrukkelijk gepleit om waar mogelijk tot een herstel van de historische watersystemen te komen. (zie: waterplan

Mogelijke verbinding met waterbassin in ruien ter hoogte van Tabaksvest (purper).  Deze verbinding is mogelijk zoals blijkt uit scenario 4 van de Arcadisstudie, p75, 2019  © Studio GA

Oude overloop vijver naar ruien Blauwtorenplein (grijs) en brouwersbuis (oranje) als watertoevoer van het Brouwershuis © Studio GA (zie: park in aanleg)

Het herstel van het oorspronkelijke vijverconcept zorgt tijdens hete zomers ook voor extra verkoeling in het park. (Voor het verschil in watervolume zie technische fiche.) Door het veranderende klimaat zal de hittestress in onze steden toenemen omdat steden hitte-eilanden zijn. Hittestress is niet alleen onaangenaam voor de meeste bewoners, het is ook erg ongezond, zeker voor kwetsbare groepen als ouderen en kinderen. Omdat fonteinen, net als parken en vijvers voor de nodige verkoeling van de stad zorgen, is extra groen en water erg belangrijk. Willen we de leefbaarheid van onze stad dus vrijwaren, dan dienen we een fractie van de beschikbare watervolumes in Antwerpen-Noord naar het stadscentrum af te leiden. Want wie meer groen en fonteinen wil in de binnenstad, zal ook voor meer water moeten zorgen.  Een spooraquaduct kan een belangrijke bijdrage leveren in de aanleg van dit stadswaternet. 

Brabofontein, Grote Markt

Fontein Wapperplein

Plantentuin 'Den Botaniek', Leopoldstraat

Mochten we in Antwerpen per inwoner evenveel fonteinen willen als Rome, dan zouden er maar liefst 280 fonteinen moeten bijkomen in onze stad. Misschien wat teveel van het goede, maar vooral onbetaalbaar, omdat de Antwerpse fonteinen worden gevoed met kostbaar drinkwater (ca.14.000m³/j). Onder iedere fontein bevindt zich namelijk een waterbassin waarvan de inhoud twee maal per maand ververst moet worden. In de tussentijd moet het bassin ook regelmatig worden bijgevuld als gevolg van waterverlies door verdamping, lekkage, etc. Tijdens de zomermaanden worden de Antwerpse fonteinen dan ook regelmatig dichtgedraaid om de verspilling van kostbaar drinkwater tegen te gaan. Rome kent dit probleem niet omdat men er het oppervlaktewater gebruikt om de fonteinen, vijvers en parken te voeden, alvorens het overtollige water naar zee te laten stromen. Wij pompen al dit kostbare water van het Schijn/effluent via het Albertkanaal en de dokken weg naar de Schelde, terwijl het binnen afzienbare tijd van zwemwaterkwaliteit is.

Gezien de ligging van de Brabo- en Wapperfontein (beide zijn gelegen aan de ruien) zou het relatief makkelijk zijn om deze fonteinen aan te sluiten op het stads- of grijswaternet. Hierdoor zouden tijdens een hittegolf alvast twee Antwerpse fonteinen water kunnen blijven spuiten. Ook plantentuin 'Den Botaniek' zou makkelijk gevoed kunnen worden met water vanuit de ruien. 

Fontein aan de oever van de Rhône in Lyon, foto 2018  © G. Adriaenssens

De Lauch in het stadscentrum van Colmar, foto 2018 © G. Adriaenssens

Veel andere steden gingen Antwerpen reeds voor in het recreatief gebruik van rivierwater. Zo vindt men aan de oevers van de Rhône in Lyon verscheidene fonteinen die gevoed worden met rivierwater. Ook de rivier de Lauch in Colmar zorgt ondanks zijn beperkt debiet tijdens de hete zomermaanden voor heel wat verkoeling. Wanneer wij ervoor zouden kiezen om water via de Brialmontlei (zoals beschreven in traject) naar de parkvijver te leiden zou een nieuwe fontein op de Loosplaats haast vanzelfsprekend zijn. Voor een spektakelfontein als de Font Màgica in Barcelona wijken we best uit naar het Lobroekdok waar het gekletter van het water, het geraas van het verkeer op Antwerpse Ring kan overstemmen.  

Barcelona, Font Màgica, foto 2012  © G. Adriaenssens

Aangezien 27% van ons drinkwater wordt gebruikt voor het doorspoelen van het toilet, kan de extra watertoevoer vanuit Antwerpen Noord natuurlijk ook aangewend worden om deze verspilling van kostbaar drinkwater tegen te gaan. Wanneer de stadsvijver gevuld is en de bodem en het talud verzadigd zijn, ontstaat er een overschot in het debiet. Dit surplus kan aangewend worden als voeding voor het stadswaternet. Maar zelfs indien het volledige debiet nodig zou zijn om de vijver gevuld te houden, wat gezien de laatste bevindingen mbt tot de infiltratiegraad van de vijverbodem erg onwaarschijnlijk is, dan nog kan met dezelfde pomp makkelijk 2000m³ meer per dag naar de stadsvijver worden verpompt. Om een idee te geven hoeveel gebouwen je hiermee kan voorzien in hun toiletverbruik, maakten we ter illustratie de volgende berekening:

De Antwerp Tower telt circa 250 toiletten. Naast twee kantoorverdiepen, een verdiep met restaurants en een winkelruimte, telt het gebouw circa 220 wooneenheden.

Het normale waterverbruik van een modern toilet ligt op 18liter per dag per persoon. (3 x 3 à 9 liter/dag)

Het gros van de appartementen in de A-tower (ca. 192) hebben slechts één slaapkamer.

Als we er vanuit gaan dat deze bewoond worden door 2 personen komen we tot de volgende berekening:

 

250 toiletten x 18 liter per dag per persoon= 4500 liter/d

afgerond 5000 liter/d x 2 (personen) = 10.000 liter/d

10.000 liter/d x 365 dagen= 3.650.000 liter per jaar of 3650 m³/j

afgerond 4000m³/j

 

Omwille van de aanwezige horeca in het gebouw rekenen we jaarlijks op een bijkomend verbruik van 1000m³, wat het totale jaarlijkse verbruik van de Antwerp Tower op circa 5000m³ brengt. (Ter vergelijking: het Olympisch zwembad Wezenberg bevat 3,6 miljoen liter water of 3600 m³)


De extra watertoevoer van 2000m³/d betekent op jaarbasis een volume van 730.000m³  (=2000x365)

730.000m³/j gedeeld door 5000m³/j= 146 

 

M.a.w, indien er 2000m³ van de dagelijkse watertoevoer vanuit Antwerpen Noord wordt gereserveerd voor toiletdoorspoeling, kan jaarlijks in het toiletverbruik van een 150-tal Antwerp Towers worden voorzien. 

Impressie vernieuwde Antwerp Tower © Matexi

Zelfs indien we grijswater zouden willen voorzien voor slechts een 100-tal Antwerp Towers, is het maar de vraag hoe dit water bij de eigenlijke toiletten dient te raken. De bouwcode verplicht de promotoren namelijk niet om bij (ver)nieuwbouw een gescheiden toevoer voor toiletspoeling te voorzien.  Er is enkel sprake van een gescheiden afvoer riool- en hemelwater. Gelet op de droogteproblematiek zou bij (ver)nieuwbouw de verplichting voor een apart circuit voor toiletspoeling met het oog op de aansluiting op een stadswaternet overwogen moeten worden.

Tweede persleiding via Schijn-Scheldekoker en Slachthuissite naar Park Spoor Noord en via (deels) open waterweg naar Asiadok, 2020 © Studio GA

Tot slot blijkt ook het oude plan van een Schijn-Scheldeverbinding die door Park Spoor Noord loopt opnieuw haalbaar, zei het in een gewijzigde vorm. Een gravitaire afvoer van de Schijn doorheen het park werd als onuitvoerbaar beschouwd omdat het waterpeil te laag onder het maaiveld kwam te liggen. Dit gaf problemen op het vlak van veiligheid en belevingswaarde. Een tweede persleiding vanuit het Schijn zou daarentegen voor een bijkomende 'monding' van de Schijn in een park kunnen zorgen. De leiding zou opnieuw via de tunnelkoker onder de R1 tot aan de Slachthuislaan lopen, om vervolgens via de Slachthuissite en een doorpersing onder het spoorwegtracé, in Park Spoor Noord toe te komen. Deze 'noordelijke vertakking' zou vanaf het hoogste punt in het park voor een meanderende, gravitaire afvoer doorheen het park kunnen zorgen om tenslotte uit te monden in het Asiadok. Hierbij zou eventueel gebruik gemaakt kunnen worden van de oude watertorens aan de Schijnpoort, die thans niet worden benut.* Of dit stroompje in een natuurlijk bedding (de wadi's in het park lenen zich hiertoe), dan wel op een verharde ondergrond zoals in Colmar (zie afbeelding boven) dient te liggen, vraagt om een nader onderzoek. Wel zou op het traject een grote waterpartij voorzien kunnen worden. Gezien de gunstige evolutie van de waterkwaliteit van het Schijn behoort een openluchtzwembad of zwemvijver op termijn dus misschien wel tot de mogelijkheden.

*(De gerestaureerde watertorens aan de Schijnpoort zouden tevens dienst kunnen als een toegankelijke watertankplaats voor veegwagens (18.250m³/j) van de stad.

Erfgoed watertorens Schijnpoort, foto Wikipedia

Schijn-Scheldeverbinding Park Spoor Noord, via wadi's meanderend tot in het Asiadok, 2020 © Studio GA

Schijn-Scheldeverbinding ter hoogte van Bar Noord zomerbar, impressie waterpartij 2020 © Studio GA