Waterplan

In oktober 2019 stelden De Urbanisten, samen met Witteveen+Bos en Common Ground hun Waterplan Antwerpen voor.  Om onze stad voor te bereiden op de klimaatuitdaging wordt er gepleit voor een revitalisatie van Antwerpen als waterstad. Het doel van de studie is het bewerkstelligen van een watersensitief Antwerpen met een wervende visie op de gehele stad, een aantrekkelijk waterverhaal en sprekende projecten. Naast een aantal overkoepelende doelstellingen die ervoor moeten zorgen dat water in de toekomst een belangrijkere rol gaat spelen in het verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit van de stad, wordt er per waterstructuur een actieplan uitgewerkt. Het Stadspark maakt deel uit van de waterstructuur of zone Parkenwig. Hoewel de hoogteverschillen in deze zone gering zijn, is het toch mogelijk om een hemelwatercascade te realiseren die deels richting stadsvijver loopt.(zie Waterplan: p.35, 74, 81) 

Schermafbeelding%202020-11-10%20om%2018.

Potentieel afstromingsgebied dat afgekoppeld kan worden op de Ruien, afbeelding Waterplan Antwerpen, p.81 © De Urbanisten

Ons voorstel om de oude verbinding tussen de stadsvijver en de ruien te hernieuwen, past helemaal in de visie van het Waterplan. Daarin wordt het herstel van de oude hydrologische systemen immers uitdrukkelijk aangemoedigd. En de stadsvijver is historisch gezien steeds een belangrijke schakel geweest in het Antwerpse watersysteem. 

Sinds de aanleg van de Herentalse Vaart in 1491, werd deze waterpartij (later vestinggracht en vijver) namelijk altijd gebruikt als plaats van waaruit het water naar het stadscentrum werd geleid (o.a. Brouwersbuis 1554). Een herstel van deze historische link met de ruien heeft als voordeel dat het historisch waterpeil gehaald en gehandhaafd kan worden. Door het plaatsen van een regelbare overloop in de ruien kan namelijk tegemoet worden gekomen aan de wens van natuurverenigingen om het waterpeil van de vijver periodiek te verlagen. Bovendien Maar is deze connectie ook cruciaal om een andere reden. Door de vijver op te nemen als schakel in het tweede, circiluaire, waternet, zorgt de doorstroming immers voor een betere waterkwaliteit van de vijver.

Men zou er dus goed aan doen om bij de opmaak van een herwaarderingsplan voor het Stadspark, de plannen voor deze connectie mee uit te werken, zodat de aanleg van deze leiding in één beweging met de rest van de werkzaamheden kan worden uitgevoerd.

Schermafbeelding 2021-11-26 om 08.48_edited.jpg

Doorsnede rotsformatie met grot en stadsvijver in verbinding met waterbassin in ruien (max. hoogte ruien 4,8m TAW) ter hoogte van Tabaksvest, 2019  © Studio Praesepe  (meer info: zie benuttingspotentieel) 

Door een klein waterbassin in de ruien in verbinding te stellen met de stadsvijver, blijft het waterpeil in dit bassin steeds op hetzelfde niveau als het waterpeil van de vijver. Door naast de toevoer van hemel- en bemalingswater naar de stadsvijver, ook in een bijkomende watertoevoer vanuit Antwerpen-Noord (Schijn/effluent) te voorzien, is de vijver verzekerd van een voldoende groot debiet om weer het historische waterpeil te halen.

Bij hevige regenval kan het watersurplus gravitair naar de Schelde worden afgevoerd. Het historische waterpeil van de stadsvijver kan dus worden gerealiseerd, zonder dat er wordt ingeboet op de noodzakelijke ontlasting van het rioleringsstelsel. Indien het hemelwater niet snel genoeg zou worden afgevoerd, dan is er nog steeds een buffercapaciteit voorzien tot 4,50m TAW. (zie: benuttingspotentiëel)

Dit wil zeggen dat ongecontroleerde schommelingen in het waterpeil van de stadsvijver definitief tot het verleden behoren en de grot die Keilig 150 jaar geleden als ijkpunt aan de oever van de vijver plaatste, zijn orginele functie, als schakel in het hydrologisch systeem van de vijver, weer kan opnemen.

PLAN%20C%20brialmontlei_edited.jpg

Oude overloop stadsvijver naar ruien Blauwtorenplein (grijs) en Brouwersbuis (oranje) als watertoevoer van het Brouwershuis. Nieuwe verbinding van stadsvijver met ruien via Louiza-Marialei, Frankrijklei, Stoopstraat en Tabaksvest (stippellijn purper). Oude watertoevoer via Herentalse vaart (geel). Nieuwe watertoevoer via  persleiding Bialmontlei © Studio Praesepe (meer info, zie: park in aanleg en benuttingspotentieel)

Indien we overeenkomstig het Waterplan de bestaande niet-circulaire watersystemen van Antwerpen willen omvormen tot circulaire systemen, waarbij we effluent water, grondwaterbemalingen en oppervlaktewater gaan recupereren en benutten voor een tweede, circulair waternet, dan kan dit enkel door ook gebruik te maken van technische systemen (pompen).

Tegelijk wordt er in het Waterplan naar gestreefd om de stad minder afhankelijk te maken van deze technische systemen. Er wordt evenwel erkend dat Antwerpen (ondermeer door de ligging van de R1) eenvoudigweg niet zonder kan. Het is dus zaak deze technische watersystemen op een intelligente wijze te integreren in een breder kader van natuurlijke watersystemen en de thans verholen, historische watersystemen waar mogelijk te herstellen.

 

Ons voorstel tot restauratie van de stadsvijver als hydrologische schakel in het Antwerpse watersysteem en het herstel van zijn eeuwenoude link met de ruien, zijn een cruciale stap in de uitbouw van een duurzaam, stedelijk watersysteem. Hoewel de mogelijkheid van deze connectie en de aanleg van een persleiding vanuit Antwerpen-Noord niet werden onderzocht in het Waterplan, is het duidelijk dat ze een grote troef kunnen zijn in het garanderen van de waterbeschikbaarheid in de binnenstad. Want ook tijdens periodes van langdurige droogte blijft de stadsvijver en het tweede waternet daardoor immers verzekerd van een continuïteit in de watertoevoer, 

ROTS%2526Vijver_fase3%25202_edited_edite

Zicht op stadsvijver vanuit grot met simulatie historisch waterpeil, 2020 © Studio Praesepe

Om de haalbaarheid van de hierboven vermelde connectie tussen de stadsvijver en de ruien af te toetsen, lieten we een kostenraming opmaken bij Rooms Renting, een bedrijf dat gespecialiseerd is in de aanleg van nutsleidingen. De totaalkost van deze werken wordt geraamd op € 22.000,- . Deze prijs is uiteraard indicatief en dient mogelijk aangepast te worden in functie van een gedetailleerde technische studie.

De richtprijs werd opgemaakt op basis van het traject zoals getoond met de purperen stippellijn op de afbeelding hierboven. De leiding loopt vanuit de stadsvijver tot aan de Rubenslei, om vervolgens via de Louiza-Marialei, de Franrijklei en de Stoopstraat uit te komen bij de ruien onder de Tabaksvest. Er werd uitgegaan van een leiding met een diameter van 225mm. Deze diameter kan uiteraard aangepast worden in functie van het debiet dat bij hevige regenval via de ruien naar de Schelde moet worden geleid. 

Schermafbeelding%202020-11-11%20om%2020.
Schermafbeelding%202020-11-11%20om%2020.