Stand van zaken

Sinds de toevoer van het bemalingswater van de Argentawerf op de Belgiëlei naar de stadsvijver werd stopgezet, begon het waterpeil van de stadsvijver opnieuw te dalen. Sinds maart 2020 daalde het waterpeil met zo'n 5cm per week. Mocht deze daling zich hebben doorgezet, dan had de vijver einde juli opnieuw drooggestaan. De nodige neerslag en de stopzetting van een aantal bemalingen in de omgeving van het Stadspark zorgde er echter voor dat het (grond)waterpeil voorlopig lijkt te stabiliseren op ca. 1,80m TAW. 

Waterpeil stadsvijver 18/03/2020: 2,15m TAW  

Waterpeil stadsvijver 25/03/2020: 2,10m TAW

Vijverbodem tussen de 0,90 en 1,20m TAW

In maart 2020 werd ook een deel van de begroeiing van de rostpartij met grot ter hoogte van de Loosplaats eindelijk verwijderd waardoor de ingang van de grot opnieuw zichtbaar werd. De zijkanten van de rotspartij zijn nog begroeid met klimop die met zijn wortels het kunstwerk jarenlang heeft aangetast. 

IMG_2441%202_edited.jpg

Rotsgrot thv Loosplaats, maart 2020 © Studio GA

IMG_2425 2.jpg

Aantasting rotspartij door klimop, maart 2020 © Studio GA

Binnenkant grot, maart 2020 © Studio GA

IMG_2432 2.jpg

Grot met stenen overbrugging over droogstaand waterbassin, maart 2020 © Studio GA

Door de schuine zijde achteraan de rotspartij kan men makkelijk tot bovenop de grot lopen. Zo kon men vroeger langs het trapje tot bij de ingang van de grot komen zonder door de vijver te hoeven waden. Aldus kon het slib verwijderd worden dat door de watertoevoer van de Schijn via de Herentalse Vaart in het waterbassin van de grot terechtkwam.

Het metselwerk van het tongewelf is orgineel. Het metselwerk achterin de grot is vermoedelijk van latere datum toen de Herentalse vaart werd gedempt en de connectie tussen de overwelfde vaart en de grot werd dichtgemetseld. (Voor meer info hierover zie park in aanleg en 150 jaar parkbeheer. Voor info over hoe de watertoevoer van de Schijn opnieuw voor een herstel van het oorspronkelijke waterpeil van de stadsvijver kan zorgen en hoe dit water opnieuw kan toekomen in de grot zie het ganse luik spooraquaduct.)

Wat het oorspronkelijke waterpeil betreft hebben we ondertussen kunnen vaststellen dat dit niet op 4,00m TAW ligt zoals gesteld in de studie van Arcadis, maar eerder op ca. 3,80m TAW. (De rand van het waterbassin in de grot ligt op circa 3,77m TAW) Dit wil zeggen dat het herstel van het orginele vijverconcept, waarbij de grot als ijkpunt wordt genomen voor het bepalen van het historische waterpeil, nog haalbaarder is dan eerder werd aangetoond. Zo wordt het watervolume van de vijver 4500m3 kleiner. (47.500m3 in plaats van 52.000m3)

IMG_2619_edited_edited.jpg

Rotspartij ontdaan van begroeiing, mei 2020 (waterpeil vijver 1,75m TAW) © Studio GA

In mei 2020 werd de resterende begroeiing aan de flanken van de grot weggenomen waardoor we voor het eerst in lange tijd de kunstmatige rotspartij in zijn geheel kunnen aanschouwen. De schade toegebracht door de jarenlange verwaarlozing van deze vergeten grot had makkelijk vermeden kunnen worden. Door een gebrekkig groenbeheer kregen de wortels van heesters, klimop en zelfs een volwassen boom vrijspel om de rotsen op verschillende plaatsen los te wrikken. In die mate zelfs dat het onderliggende metselwerk op sommige plaatsen zichtbaar werd. Tegelijk wordt ook duidelijk dat Keilig in zijn ontwerp van deze rotspartij steeds een beperkte begroeiing had voorzien. De rotsen zijn zo geplaatst dat een bescheiden plantengroei tussen de rotsen het geheel een natuurlijk uitzicht moest geven. Na de restauratie van deze rotspartij zal er dus de nodige aandacht moeten worden besteed aan de keuze van het juiste type van beplanting. Gelukkig beschikken we over een lijst van planten die Keilig bij de aanleg van het park heeft besteld, welke een nuttige leidraad kan bieden bij het bepalen van die keuze.

merlin_168478539_d5a59408-d739-4072-9fc6

Scuba diving in Central Park NYC, mei 1991© Neal Boenzi, New York Times

In het kader van de aanleg van een stadswaternet besliste het stadsbestuur in juni om ons voorstel van een spooraquaduct opnieuw te laten onderzoeken. Deze opdracht werd in februari 2021 toegewezen aan studiebureau Witteveen+Bos. Goed nieuws voor de stadsvijver dus, omdat hierdoor voor het eerst in bijna 100 jaar het oorspronkelijke waterpeil van de vijver opnieuw bereikt en gehandhaafd kan worden. Dit betekent naast een quasi verdubbeling van het wateroppervlak ten opzichte van een 'normaal' grondwaterpeil (zie technische fiche), ook dat de oeverbeplanting terug aan de oever komt te liggen en het eiland als broedplaats voor watervogels wordt hersteld. Ook de grot die Keilig ooit als ijkpunt voor het waterpeil van de vijver had voorzien, krijgt hierdoor zijn oorspronkelijke functie als 'monding' van de Schijn in de stadsvijver terug. (zie waterplan)

In de plannen voor de heraanleg van het Stadspark doet men er dus goed aan om rekening te houden met deze nieuwe mogelijkheden inzake watertoevoer. Het Erfgoedbeheerplan Stadspark van 2018 stelt ook erg duidelijk dat:

Buiting, Erfgoedbeheerplan Stadspark Antwerpen, februari 2018

- Indien zich in de toekomst mogelijkheden voordoen die kunnen bijdragen aan het duurzaam verhogen van het waterpeil, deze mogelijkheden optimaal worden benut. (p.62)

- Indien herstel van het watersysteem in de toekomst aan de orde komt, wordt de overkluisde watergang onder de grot opnieuw deel gemaakt van het hydrologisch systeem. (p.69)

64365226_864293087257971_834782962198668

Roeien op de Stadsparkvijver, postkaart © Felixarchief

Misschien is het in deze context ook nuttig om stil te staan bij de recreatieve mogelijkheden van een grote vijver. Mogelijk behoort een aanlegsteiger met huurbootjes of een jaarlijkse Big Jump wel tot de mogelijkheden. Als de waterkwaliteit van de Schijn op dezelfde manier blijft evolueren als de laatste jaren het geval is, dan is dit allerminst een verre droom.

(https://atv.be/nieuws/antwerpen-wil-het-water-van-rivier-het-schijn-opnieuw-gaan-gebruiken-100443?fbclid=IwAR09NPj57d_jGuVnmoiZlaq6g2xGW6sQw2BkqTb86rb46GphJWCrS6s9q8)

(https://www.gva.be/cnt/dmf20200621_04996831/kan-de-schijn-antwerpen-redden-van-uitdroging-stad-onderzoekt-aanleg-van-leiding-niet-drinkbaar-water)