Stand van zaken

Sinds de toevoer van het bemalingswater van de Argentawerf op de Belgiëlei naar de stadsvijver werd stopgezet, begon het waterpeil van de stadsvijver opnieuw te dalen. Sinds maart daalt het waterpeil met zo'n 5cm per week. Mocht deze daling zich hebben doorgezet, dan had de vijver einde juli 2020 opnieuw drooggestaan. Recente neerslag en de stopzetting van een aantal bemalingen in de omgeving van het Stadspark zorgde er echter voor dat het (grond)waterpeil voorlopig lijkt te stabiliseren op ca. 1,80m TAW. 

Waterpeil stadsvijver 18/03/2020: 2,15m TAW  

Waterpeil stadsvijver 25/03/2020: 2,10m TAW

Vijverbodem tussen de 0,90 en 1,20m TAW

In februari 2020 werd in de nieuwsbrief van de Antwerpse Stadsbouwmeester een oproep gedaan door het districts- en stadsbestuur om op zoek te gaan naar een landschapsbureau dat een herwaarderingsplan voor het Stadspark kan opmaken. Verschillende zones in het Stadspark zouden hierbij gefaseerd aangepakt worden. Hopelijk wordt van deze gelegenheid gebruik gemaakt om de ambities mbt tot het waterpeil van de stadsvijver bij te stellen en wordt zone 4 ontdaan van overtollig zand waardoor we in 2021 opnieuw kunnen genieten van een vijver met eiland. 

(zie: https://www.antwerpenmorgen.be/projecten/stadspark/over  en  https://ebesluit.antwerpen.be/publication/20.0430.4928.2188/detail)

In juni 2020 werden een aantal teams geselecteerd om deel te nemen aan de ontwerpwedstrijd voor de heraanleg van het park. We zijn benieuwd te zien wie er als winnaar uit de bus zal komen.  Hierbij een link naar één van de deelnemende teams: https://www.linkedin.com/posts/omgeving_park-antwerpen-publicspace-activity-6675723680099684352-gPxV.

Nieuwsbrief Stadsbouwmeester © Stad Antwerpen

Ontwerpopgaven uit het erfgoedbeheerplan die thans worden uitgewerkt in het herwaarderingsplan  © Stad Antwerpen

In maart 2020 werd een deel van de begroeiing van de rostgrot ter hoogte van de Loosplaats eindelijk verwijderd waardoor de ingang van de grot opnieuw zichtbaar werd. De zijkanten van de rotspartij waren nog begroeid met klimop die met zijn wortels het kunstwerk jarenlang heeft aangetast. Hopelijk wordt deze klimop snel verwijderd zodat de rotspartij weer in zijn geheel zichtbaar wordt. 

Rotsgrot thv Loosplaats, maart 2020 © G. Adriaenssens

Aantasting rotspartij door klimop, maart 2020 © G. Adriaenssens

Binnenkant rotsgrot, maart 2020 © G. Adriaenssens

Rotsgrot met stenen overbrugging over droogstaand waterbassin, maart 2020 © G. Adriaenssens

Door de schuine zijde achteraan de rotspartij kan men makkelijk tot bovenop de grot lopen. Zo kon men vroeger langs het trapje tot bij de ingang van de grot komen zonder door de vijver te hoeven waden. Aldus kon het slib verwijderd worden dat door de watertoevoer van het Schijn via de Herentalse vaart in het waterbassin terechtkwam.

Het metselwerk van het tongewelf is orgineel. Het metselwerk achterin de grot is vermoedelijk van latere datum toen de Herentalse vaart werd gedempt en de connectie tussen de overwelfde vaart en de rotsgrot werd dichtgemetseld. Voor meer info hierover zie park in aanleg en 150 jaar parkbeheer. Voor info over hoe de watertoevoer van het Schijn opnieuw voor een herstel van het oorspronkelijke waterpeil van de stadsvijver kan zorgen en hoe dit water opnieuw kan toekomen in de rotsgrot zie het ganse luik spooraquaduct.

 

Wat dit oorspronkelijke waterpeil betreft hebben we ondertussen kunnen vaststellen dat dit niet op 4,00m TAW ligt zoals gesteld in de studie van Arcadis, maar eerder op ca. 3,80m TAW. (De rand van het waterbassin in de grot ligt op 3,77m TAW) Dit wil zeggen dat het herstel van het orginele vijverconcept, waarbij de grot als ijkpunt wordt genomen voor het bepalen van het historische waterpeil, nog haalbaarder is dan eerder werd aangetoond. Zo wordt het watervolume van de vijver 4500m3 kleiner. (47.500m3 in plaats van 52.000m3)

Rotspartij ontdaan van begroeiing, mei 2020 (waterpeil vijver 1,75m TAW) © G. Adriaenssens

In mei 2020 werd de resterende begroeiing aan de flanken van de grot weggenomen waardoor we voor het eerst in lange tijd het kunstwerk in zijn geheel kunnen aanschouwen. De schade toegebracht door de jarenlange verwaarlozing van deze vergeten rotspartij had makkelijk vermeden kunnen worden. Door een gebrekkig groenbeheer kregen de wortels van heesters, klimop en zelfs een volwassen boom vrijspel om de rotsen op verschillende plaatsen los te wrikken. In die mate zelfs dat het onderliggende metselwerk op sommige plaatsen zichtbaar werd. Tegelijk wordt ook duidelijk dat Keilig in zijn ontwerp van de rotsgrot steeds een beperkte begroeiing had voorzien. De rotsen zijn zo geplaatst dat een bescheiden plantengroei tussen de rotsen het geheel een natuurlijk uitzicht moest geven. Na de restauratie van deze rotspartij zal er dus de nodige aandacht moeten worden besteed aan de keuze van het juiste type van beplanting. Gelukkig beschikken we over een lijst van planten die Keilig bij de aanleg van het park heeft besteld, welke een nuttige leidraad kan bieden bij het bepalen van die keuze.

In het kader van de aanleg van een stadswaternet besliste het stadsbestuur in juni om ons voorstel van een spooraquaduct opnieuw te onderzoeken waardoor de historische link tussen de Schijn en het stadscentrum hersteld kan worden. Dit is ook goed nieuws voor de stadsvijver omdat hierdoor voor het eerst in bijna 100 jaar het oorspronkelijke waterpeil van de vijver opnieuw bereikt en gehandhaafd kan worden. Dit betekent naast een quasi verdubbeling van het wateroppervlak ten opzichte van een 'normaal' grondwaterpeil (zie technische fiche), ook dat de oeverbeplanting terug aan de oever komt te liggen en het eiland als broedplaats voor watervogels wordt hersteld. Ook de rotsgrot die Keilig ooit als ijkpunt voor het waterpeil van de vijver had voorzien, krijgt hierdoor zijn oorspronkelijke functie als 'monding' van de Schijn in de stadsvijver terug. (zie waterplan)

In de plannen voor de heraanleg van het Stadspark doet men er dus goed aan om rekening te houden met deze nieuwe mogelijkheden inzake watertoevoer. Het Erfgoedbeheerplan Stadspark van 2018 stelt ook erg duidelijk dat:

Buiting, Erfgoedbeheerplan Stadspark Antwerpen, februari 2018

- Indien zich in de toekomst mogelijkheden voordoen die kunnen bijdragen aan het duurzaam verhogen van het waterpeil, deze mogelijkheden optimaal worden benut. (p.62)

- Indien herstel van het watersysteem in de toekomst aan de orde komt, wordt de overkluisde watergang onder de grot opnieuw deel gemaakt van het hydrologisch systeem. (p.69)

Scuba diving in Central Park NYC, mei 1991© Neal Boenzi, New York Times

Roeien op de Stadsparkvijver, postkaart © Felixarchief

Misschien is het in deze context ook nuttig om stil te staan bij de recreatieve mogelijkheden van een grote vijver. Mogelijk behoort een aanlegsteiger met huurbootjes en een zwemzone op termijn wel tot de mogelijkheden. Als de waterkwaliteit van het Schijn op dezelfde manier blijft evolueren als de laatste jaren het geval is, dan is dit allerminst een verre droom.

(https://atv.be/nieuws/antwerpen-wil-het-water-van-rivier-het-schijn-opnieuw-gaan-gebruiken-100443?fbclid=IwAR09NPj57d_jGuVnmoiZlaq6g2xGW6sQw2BkqTb86rb46GphJWCrS6s9q8)

(https://www.gva.be/cnt/dmf20200621_04996831/kan-de-schijn-antwerpen-redden-van-uitdroging-stad-onderzoekt-aanleg-van-leiding-niet-drinkbaar-water)